ภาพแสดงลักษณะของต่อมใต้สมอง
|
|
| การหลั่งฮอร์โมนจากต่อมใต้สมอง |
- ต่อมใต้สมองส่วนหน้า : เซลล์ของต่อมใต้สมองส่วนหน้าจะสร้างฮอร์โมนได้ต้องถูกกระตุ้นจากฮอร์โมนประสาทหรือ
รีลีสซิ่งฮอร์โมน ( releasing hormone ) ที่สร้างจากนิวโรซีครีทอรีเซลล์
( neurosecretory cell ) ที่มีตัวเซลล์อยู่ที่สมองส่วนไฮโพทาลามัสเสียก่อน
|
 |
ภาพแสดงการสร้างฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองส่วนหน้า
|
- ต่อมใต้สมองส่วนหลัง : ไม่ได้สร้างฮอร์โมนได้เอง
แต่มีปลายแอกซอนของนิวโรซีครีทอรีเซลล์
จากสมองส่วนไฮโปทาลามัสมาสิ้นสุด
และหลั่งฮอร์โมนประสาทออกมาสู่กระแสเลือดเข้าสู่เส้นเลือดที่มาเลี้ยงต่อมใต้สมองส่วนหลังดังนั้นฮอร์โมนที่หลั่งออกมาจากต่อมใต้สมอง
ส่วนหลังก็คือ ฮอร์โมนประสาทนั่นเอง
|
 |
ภาพแสดงการสร้างฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองส่วนหลัง
|
| |
ฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองส่วนหน้า |
|
ฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองส่วนหน้าหรืออะดิโนไฮโปไฟซีส (anterior pituitary
gland หรือ adenohypophysis) เป็นฮอร์โมนพวก
โปรตีน ทำหน้าที่สร้างฮอร์โมน 2 ประเภทคือ
- กลุ่มแรกเป็นฮอร์โมนที่ไปกระตุ้นให้อวัยวะเป้าหมายสร้างฮอร์โมนออกมาเรียกฮอร์โมนพวกนี้ว่าฮอร์โมนกระตุ้นซึ่งจะมีคำต่อท้าย
ว่า " trophic hormone, trophin หรือ stimulating hormone "
ได้แก่
- อะดรีโนคอร์ติโคโทรฟริกฮอร์โมน
( adrenocortico trophic hormone )เรียกย่อว่า ACTH
- ไทรอยด์ สติมูเลติงฮอร์โมน
( thyroid stimulating hormone ) เรียกย่อว่า TSH
- ลูทิไนซิง ฮอร์โมน ( luteinizing
hormone ) เรียกย่อว่า LH
หรือ อินเตอร์สติเชียลเซลล์ สติมิวเลติงฮอร์โมน
( interstitial cell stimulating hormone) เรียกย่อว่า ICSH
- ฟอลลิเคิลสติมิวเลติงฮอร์โมน
( follicle stimulating hormone )เรียกย่อว่า FSH
- กลุ่มสองเป็นฮอร์โมนที่ไปมีผลต่ออวัยวะเป้าหมายโดยตรงไม่ได้กระตุ้นให้อวัยวะเป้าหมายสร้างฮอร์โมน
ได้แก่
- โกรทฮอร์โมน ( growth hormone
) เรียกย่อว่า GH
หรือ โซมาโตโทรฟริน ( somatotrophin ) เรียกย่อว่า STH
- โพรแลกทิน (prolactin ) เรียกย่อว่า
PRL
|
|
ภาพแสดงฮอร์โมนที่สร้างจากต่อมใต้สมองส่วนหน้า
|
| |
1.โกรทฮอร์โมน
( growth hormone ) |
|
|
- อวัยวะเป้าหมาย : อวัยวะทุกส่วนของร่างกาย
ได้แก่ กระดูก กล้ามเนื้อที่เป็นส่วนประกอบของร่างกายทั้งหมดโดยฮอร์โมนจะมีผลทำให้เซลล์เพิ่ม
การนำกรดอะมิโนเข้าสู่เซลล์และเพิ่มการสังเคราะห์โปรตีนของเซลล์
|
- หน้าที่ : ควบคุมการเจริญเติบโตของร่างกายทั่วๆไป
|
ความผิดปกติ
:
- ฮอร์โมนมากเกินไป
- เด็ก : ทำให้การเจริญเติบโตของร่างกายสูงผิดปกติเรียกว่า
ไจแกนทิซึม( gigantism) พบในวัยรุ่น ไม่ค่อยพบในวัยเด็ก
อาจเกิดจากการที่มีเนื้องอกของเซลล์ที่สร้างฮอร์โมน หรือของไฮโพทาลามัสทำให้มีการสร้าง
ฮอร์โมนมากกว่าปกติ
 <
<ดูภาพ >>
- ผู้ใหญ่ : ร่างกายจะไม่สูงใหญ่กว่าปกติมากนักแต่ส่วนที่เป็นกระดูกตาม
แขน ขา คาง กระดูกขากรรไกรและกระดูกแก้ม
ยังตอบสนองต่อฮอร์โมนนี้อยู่ทำให้เกิดความผิดปกติของกระดูกตามบริเวณใบหน้า
นิ้วมือ นิ้วเท้า เรียกอาการดังกล่าวนี้ว่า
อะโครเมกาลี ( acromegaly ) <
<ดูภาพ >>
|
| |
- ฮอร์โมนน้อยเกินไป
- เด็ก : ทำให้การเจริญเติบโตของร่างกายน้อยผิดปกติเกิดลักษณะเตี้ยแคระเรียกว่า
Dwarfism
<
<ดูภาพ >>
- ผู้ใหญ่ : จะไม่มีอาการปรากฏเด่นชัดแต่พบว่าระดับน้ำตาลกลูโคสในเลือดจะต่ำกว่าคนปกติทำให้ร่างกายไม่สามารถทนต่อความเครียด
ต่างๆทางอารมณ์ได้ และสมองอาจได้รับอันตรายจากการขาดน้ำตาลกลูโคสไปเลี้ยงหากเป็นมากอาจถึงแก่ชีวิตได้
|
|
2.
ฟอลลิเคิลสติมิวเลติงฮอร์โมน
( follicle stimulating hormone = FSH
) |
|
|
ในผู้ชาย
|
- หน้าที่ : กระตุ้นการเจริญของ อัณฑะและ
หลอดสร้างอสุจิให้สร้างอสุจิ
|
ในผู้หญิง
- อวัยวะเป้าหมาย : ฟอลลิเคิล ( follicle
) ที่อยู่ในรังไข่<
<ดูภาพ >>
|
- หน้าที่ : กระตุ้นการเจริญของฟอลลิเคิลและเพื่อให้ฟอลลิเคิลสร้างฮอร์โมนอีสโทรเจนซึ่งเป็นฮอร์โมนที่กระุ้ตุุ้นการแสดงออกลักษณะของเพศหญิง
|
| |
3.
ลูทิไนซิง ฮอร์โมน
( luteinizing hormone = LH ) |
|
|
ในผู้ชาย
- อวัยวะเป้าหมาย : กลุ่มเซลล์อินเตอร์สติเชียล
( interstitial cell ) หรือ เซลล์เลย์ดิก ( leydig cell ) ที่แทรกอยู่ระหว่างหลอดสร้างอสุจิ<
<ดูภาพ >>
|
- หน้าที่ : กระตุ้นให้ กลุ่มเซลล์อินเตอร์สติเชียล
หรือ เซลล์เลย์ดิกสร้างฮอร์โมนเพศชาย คือเทสโทสเทอโรน
|
ในผู้หญิง
- อวัยวะเป้าหมาย : ฟอลลิเคิล
( follicle ) ในรังไข่่<
<ดูภาพ >>
|
- หน้าที่ : กระตุ้นการตกไข่จากฟอลลิเคิลและกระตุ้นให้เกิดคอปัสลูเทียมและสร้างฮอร์โมนโพรเจสเทอโรนทำหน้าที่ร่วมกับฮอร์โมนอีสโทรเจน
ทำให้มีการเปลี่ยนแปลงที่รังไข่และมดลูกเพื่อรอรับการฝังตัวของเอ็มบริโอ
|
| |
โพรแลกทิน
(Prolactin =
PRL ) |
|
|
- อวัยวะเป้าหมาย : เซลล์ต่อมน้ำนม
|
- หน้าที่ : กระตุ้นต่อมน้ำนมให้สร้างน้ำนมในผู้หญิงที่ตั้งครรภ์และขณะเลี้ยงทารกและพบว่าขณะที่ทารกดูดนมแม่จะมีการกระตุ้นให้หลั่ง
ฮอร์โมนนี้เพิ่มมากขึ้นทำให้มีน้ำนมเลี้ยงทารกตลอดเวลาแต่ถ้ามารดาที่ไม่ให้นมทารกการหลั่งฮอร์โมนนี้จะน้อยลงมีผลทำให้ต่อม
น้ำนมหยุดสร้างน้ำนม
|
| |
| อะดรีโนคอร์ติโคโทรฟิก
ฮอร์โมน ( adrenocortico
trophic hormone = ACTH ) |
|
|
|
- หน้าที่ : กระตุ้นต่อมหมวกไตส่วนนอกให้สร้างและหลั่งฮอร์โมนตามปกติ
|
| |
| ไทรอยด์สติมิวเลติงฮอร์โมน
( thyroid stimulating hormone = TSH
) |
|
|
- อวัยวะเป้าหมาย : ต่อมไทรอยด์<
<ดูภาพ >>
|
- หน้าที่ : กระตุ้นต่อมไทรอยด์ให้สร้างและหลั่งฮอร์โมนตามปกติ
|
| |
|
.......... เป็นสารที่มีฤทธิ์คล้ายมอร์ฟีนพบว่ามีแหล่งสร้างจากต่อมใต้สมองส่วนหน้า
และอาจสร้างจากเนื้อเยื่อส่วนอื่นๆอีกด้วย เป็นสารที่ทำหน้าที่ระงับความเจ็บปวดและเชื่อกันว่าเอนดอร์ฟีนยังเป็นสารที่ทำให้เรามีความคิดในทางสร้างสรรค์
ช่วยเพิ่มความ
ตื่นตัวมีชีวิตชีวาและความสุข ซึ่งสารนี้จะหลั่งเมื่อเราออกกำลังกายหรือเมื่อเรามีอารมณ์แจ่มใส
จึงเรียกสารที่หลั่งมานี้ว่า สารแห่งความสุข
 |
แผนภาพสรุปการสร้างฮอร์โมนของต่อมใต้สมองส่วนหน้า
|
|
ฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองส่วนกลาง |
|
|
| ...........จะมีความสำคัญและหน้าที่เด่นชัดเฉพาะในสัตว์ที่มีกระดูกสันหลังบางชนิดเท่านั้น
โดยทำหน้าที่ผลิตและหลั่งเมลาโนไซต์สติมิวเลติงฮอร์โมน
(melanocyte-stimulating hormone = MSH
) จะทำหน้าที่กระตุ้นเซลล์เมลาโนไซต์ (melanocyte) ซึ่งเป็นเซลล์ที่แทรกอยู่ระหว่าง
หนังกำพร้า (epidermis) และหนังแท้ (dermis) ให้สังเคราะห์รงควัตถุสีน้ำตาล-ดำที่เรียกว่า
เมลานิน (melanin) นอกจากนั้น MSH ยังทำหน้าที่กระุตุ้นให้เมลานินภายในเมลาโนไซต์กระจายตัวออกไปทั่วเซลล์
เป็นให้สีผิวเข้มขึ้น
............ในสัตว์จำพวกปลา
สัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำและสัตว์เลื้อยคลานบางชนิดสามารถเปลี่ยนสีผิวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมเพื่อการพรางตัวได้
อย่างรวดเร็วการเปลี่ยนสีผิวดังกล่าวเกิดจากการกระจายตัวของเมลานินภายในเมลาโนไซต์ซึ่งได้รับการกระตุ้นจาก
MSH นั่นเอง
............ในคนต่อมใต้สมองส่วนกลางจะมีขนาดเล็กมาก
และจัดเป็นส่วนหนึ่งของต่อมใต้สมองส่วนหน้า ทำหน้าที่ผลิตและหลั่ง
MSH
ซึ่งมีสูตรโครงสร้างคล้ายกับ ACTH มาก แต่ไม่มีบทบาทหน้าที่ที่ชัดเจน
|
| |
ฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองส่วนหลัง |
|
|
| ใใใใใใต่อมใต้สมองส่วนหลัง
: เจริญมาจากเนื้อเยื่อประสาท ต่อมใต้สมองส่วนหลังเป็นที่เก็บฮอร์โมนสองชนิดที่หลั่งจากของใยประสาทแอกซอน
(axon)ของนิวโรซีครีทอรีเซลล์ที่ตัวเซลล์อยู่ที่สมองส่วนไฮโพทาลามัสฮอร์โมนจะเคลื่อนที่ตามเส้นประสาทแอกซอนและมาเก็บไว้ที่ต่อมใต้สมองส่วนหลัง
เมื่อเซลล์ประสาทได้รับการกระตุ้น ฮอร์โมนที่เก็บไว้จะถูกหลั่งเข้าสู่กระแสเลือดไปยังอวัยวะเป้าหมายเป็นพวกโปรตีนฮอร์โมน
ฮอร์โมนสองชนิดที่สร้างจากต่อมใต้สมองส่วนหลังคือ
- วาโซเพรสซินหรือแอนตี้ไดยูเรติกฮอร์โมน
( vasopressin หรือ antidiuretic hormone) ADH
- ออกซิโทซิน ( oxytocin
)
|
ภาพแสดงฮอร์โมนที่สร้างจากต่อมใต้สมองส่วนหลัง
|
|
วาโซเพรสซินหรือแอนตี้ไดยูเรติกฮอร์โมน
( antidiuretic hormone
= ADH )
|
|
|
- อวัยวะเป้าหมาย : ท่อหน่วยไตและหลอดเลือดแดง
|
- หน้าที่ : กระตุ้นการดูดน้ำกลับเข้าสู่ท่อหน่วยไตเมื่อปริมาณน้ำในเลือดลดลงจึงควบคุมการเกิดน้ำปัสสาวะ
|
- ความผิดปกติ : ถ้าขาดจะเป็นโรคเบาจืด
จะปัสสาวะบ่อยเนื่องจาก ท่อหน่วยไตดูดน้ำกลับเข้าสู่ท่อได้น้อย
|
|
- อวัยวะเป้าหมาย : กล้ามเนื้อมดลูกและกล้ามเนื้อรอบๆต่อมน้ำนม
|
- หน้าที่ : กระตุ้นกล้ามเนื้อมดลูกให้บีบหรือหดตัวเป็นระยะๆเพื่อให้ทารกคลอด
|
ใใใใใใใใใใใกระตุ้นการหดตัวของกล้ามเนื้อรอบๆต่อมน้ำนมทำให้มีการหลั่งน้ำนมเพื่อเลี้ยงทารก
การดูดนมของทารกช่วย
ใใใใใใใใใใใ
กระตุ้นให้มีการหลั่งออกซิโทซิน
มากขึ้นทำใหกล้ามเนื้อรอบๆต่อมน้ำนมมีการบีบตัวขับน้ำนมออกมามากขึ้น
|
|
|
<
<ดูภาพ >>
<
<ดูภาพ >>
<
<ดูภาพ >>
<
<ดูภาพ >>
<
<ดูภาพ >>
<
<ดูภาพ >>