ต่อมไทรอยด( Thyroid gland )

ต่อมไทรอยด์ ( Thyroid gland)

ภาพแสดงตำแหน่งของต่อมไทรอยด์

...........ต่อมไทรอยด์เป็นต่อมไร้ท่อซึ่งอยู่บริเวณลำคอ อยู่ด้านหน้าของกล่องเสียง ติดกับฐานของคอหอยเป็นต่อมไร้ท่อที่มีขนาดใหญ่ที่สุด
ในคนปกติมีน้ำหนักประมาณ 25 กรัม แบ่งออกเป็น 2 พูและเชื่อมกันตรงกลาง ด้วยส่วนที่เรียกว่าคอคอดหรืออิสมัส (isthmus)
ใใใใใใ ต่อมไทรอยด์ สร้างฮอร์โมน ที่สามารถดึงไอโอดีนจากกระแสเลือดเข้าสู่เซลล์ได้ ต่อมไทรอยด์ จะประกอบด้วยถุงหุ้มที่เป็นเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน
เรียกว่า ไทรอยด์ฟอลลิเคิล (thyroid follicle) ซึ่งเป็นที่สร้างและหลั่ง ฮอร์โมนไทรอกซิน ( thyroxine ) ซึ่งมีไอโอดีนเป็นส่วนประกอบ
แล้วเก็บไว้ในของเหลว ที่อยู่ตรงกลางเรียกว่า คอลลอยด์ (colloid cell)
.......... นอกจากนั้นในต่อมไทรอยด์ ยังพบกลุ่มเซลล์ที่เรียกว่า เซลล์ซี (C-cell) หรือ เซลล์พาราฟอลลิคูลาร์ ( parafollicular cell )
เป็นเซลล์ที่แทรกอยู่ ในระหว่างไทรอยด์ฟอลลิเคิลของต่อมไทรอยด์ซึ่งสร้าง ฮอร์โมนแคลซิโทนิน ( calcitonin )

ประวัติการศึกษาเกี่ยวกับต่อมไทรอยด์

  • อี คอกเคอร์ ( E . Kochar ) พ.ศ.2426 แพทย์ชาวสวิสพบว่า ถ้าตัดต่อมไทรอยด์ออกทำให้เกิดอาการ
    • อ่อนเพลีย ไม่มีแรง
    • บวมที่หน้า มือ เท้า และทั้งตัว
    • ผิวหนังแห้งแข็งเป็นสะเก็ด
    • สมองเสื่อม
  • แมกนัส เลวี ( Magnus Levy ) พ.ศ.2438: ทดลองนำเอาต่อมไทรอยด์ของแกะบดละเอียดให้คนไข้กินทำให้อัตราเมแทบอลิซึมสูงขึ้น
    และอาการของโรคลดลง
  • โบมานน์ ( C.Z. Boumann )พ.ศ.2439 : พบว่า
    • เซลล์ในต่อมไทรอยด์มีปริมาณไอโอดีนสูงกว่าเซลล์ในส่วนอื่นของร่างกายถึง 100 เท่า
    • คนอยู่ใกล้ทะเลมีไอโอดีนในต่อมไทรอยด์สูงกว่าคนอยู่ห่างไกลทะเล
  • เดวิด มารีน ( Davis Marine ) พ.ศ.2448 : พบว่า
    • คนที่อยู่ใกล้ทะเลเป็นโรคคอพอก น้อยกว่าคนอยู่ห่างไกลทะเล
    • สัตว์ทดลองแสดงคอพอกเมื่อได้กินอาหารที่ไม่มีไอโอดีน
  • ในศตวรรษที่ 20: นักวิทยาศาสตร์สามารถสกัดฮอร์โมนไทรอกซิน (thyroxin ) ได้
ฮอร์โมนที่สร้างจากต่อมไทรอยด
 
 
1. ฮอร์โมนไทรอกซิน
 
 
  • แหล่งที่สร้าง : สร้างจากไทรอยด์ฟอลลิเคิล< <ดูภาพ >>
  • อวัยวะเป้าหมาย : อวัยวะร่างกายทั่วไป
  • หน้าที่ : ควบคุมเมแทบบอลิซึมต่างๆของร่างกาย เช่น ที่เกี่ยวกับการเจริญเติบโต, การใช้พลังงาน และ การสังเคราะห์สาร เป็นต้น
ความผิดปกติเกี่ยวกับฮอร์โมนไทรอกซิน
 
  • ถ้าขาดฮอร์โมนไทรอกซิน

    • เด็ก : การขาดไทรอกซินในทารกแรกเกิดมีความสำคัญต่อการเจริญเติบโตมากโดยเฉพาะการเจริญเติบโตของสมองพัฒนา
      การทาง ด้านสติปัญญาด้อยมาก ปัญญาอ่อน แขน ขาสั้น หน้าและมือบวม ผิวหยาบแห้ง ผมบาง ไม่เจริญเติบโต รูปร่างเตี้ยแคระซึ่ง
      แตกต่างจากเด็กที่ขาดโกรทฮอร์โมน เรียกกลุ่มอาการนี้ว่า โรคเอ๋อหรือเครทินิซึม (cretinism)
      < <ดูภาพ >>
      ซึ่งถ้าสามารถค้นพบปัญหานี้ได้อย่างรวดเร็วและให้ไทรอยด์้ฮอร์โมนทดแทนได้อย่างรวดเร็วตั้งแต่แรกเกิด พัฒนาการสามารถเป็น
      ปกติได้ การขาดฮอร์โมนในช่วงปีแรกจะทำให้สมองถูกทำลายอย่างถาวร


    • ผู้ใหญ่ : จะส่งผลให้อัตราเมแทบอลิซึมลดน้อยลง
      • ทำให้อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย เซื่องซึม
      • เคลื่อนไหวช้า กล้ามเนื้ออ่อนแรง
      • ร่างกายอ่อนแอ ติดเชื้อได้ง่าย
      • หัวใจเต้นช้า
      • ทนหนาวไม่ได้
      • มีคอเลสเทอรอลสูงผิวหนังบวมน้ำ หน้าบวม อ้วน ทำให้น้ำหนักเพิ่ม
      • ผมและผิวแห้ง
      • สมองจะทำงานช้าลง ปฏิกิริยาโต้ตอบช้าหรือถึงขั้นความจำเสื่อม
      • ประจำเดือนผิดปกติ
        เรียกกลุ่มอาการดังกล่าวนี้ว่า มิกซีดีมา( myxedema ) < <ดูภาพ >>
        ถ้าร่างกายได้รับไอโอดีนไม่เพียงพอจะส่งผลให้มีการผลิตไทรอกซินได้น้อย (hypothyroidism) ทำให้ต่อมใต้สมอง
        ส่วนหน้าหลั่งไทรอยด์สติมิวเลติงฮอร์โมน ( TSH ) เพิ่มมากขึ้นเพื่อไปกระตุ้นต่อมไทรอยด์ให้สร้างฮอร์โมนไทรอกซินเพิ่มมากขึ้น
        จนต่อมไทรอยด์์ทำงานมากเกินไป ต่อมจะขยายขนาดโตขึ้นทำให้เกิดเป็น โรคคอพอก (simple goiter)
        < <ดูภาพ >>

  • ถ้ามีฮอร์โมนไทรอกซินมากเกินไป


    • ผู้ใหญ่ : ถ้าฮอร์โมนไทรอกซินผลิตออกมามากเกินไป( hyperthyroidism) จะทำให้เกิดอาการที่เรียกว่า
      ไทรอยด์เป็นพิษหรือโรคคอพอกเป็นพิษ (toxic goiter) จะทำให้ร่างกายมีอัตราการเกิดเมแทบอลิซึมสูง
      กว่าปกติ
      อาการเหมือนมีการสร้างพลังงานหรือกระตุ้นประสาทซิมพาเทติกทำงานมากเกินไปได้แก่

      • หงุดหงิด
      • นอนไม่หลับ
      • ตื่นเต้นง่าย
      • มีการเผาผลาญโปรตีนมากทำให้อ่อนเพลีย
      • เนื่องจากมีอัตราการเผาผลาญมากจึงทำให้มีเส้นเลือดไปเลี้ยงที่ผิวหนังมากเพื่อลดอุณหภูมิของร่างกาย
        ทำให้กินจุ น้ำหนักลด มีการเคลื่อนไหวของลำไส้มาก ตัวอุ่นชื้นเนื่องจากเส้นเลือดแดงคลายตัว
      • อาจมีอาการคอพอกแต่ไม่มากและตาโปน เนื่องจากเนื้อเยื่อเกี่ยวพันหลังลูกตาอ่อนกำลังลง < <ดูภาพ >>


        ผ;วิธีรักษา : ทำได้โดย
      • กินยายับยั้งการสร้างฮอร์โมน
      • ผ่าตัดเอาบางส่วนของต่อมออก
      • กินไอโอดีนที่เป็นสารกัมมันตรังสีเพื่อทำลายเซลล์ที่สร้างฮอร์โมน
        ผลของฮอร์โมนไทรอกซิน
        ในสัตว์
        • ทำให้มีการเจริญเติบโตของสัตว์ เช่น กบ จะเจริญจากลูกอ็อดเจริญไปเป็นกบโตเต็มวัยได้ตามปกติ
        • ถ้าขาดฮอร์โมนไทรอกซินจะทำให้ลูกอ็อดไม่เปลี่ยนแปลงรูปร่างกลายเป็นกบโตเต็มวัย
        • ถ้ามีมากเกินไปก็จะเจริญไปเป็นกบอย่างรวดเร็ว็น
          กบโตเต็มวัยหรือถ้ามีมากเกินไปก็จะเจริญไปเป็นกบอย่างรวดเร็ว

          ผลของไทรอกซินต่อเมทามอร์โฟซิสของกบ

          ริญจากลูกอ็อดเจริญไปเป็นกบโตเต็มวัยได้ตามปกติ ถ้าขาดฮอร์โมนไทรอกซินจะทำให้ลูกอ็อดไม่เปลี่ยนแปลงรูปร่างกลายเป็นกบโตเต็มวัยหรือถ้ามีมากเกินไปก็จะเจริญไปเป็นกบอย่างรวดเร็ว
          จนต่อมไทรอยด์ทำงานมากเกรับไอโอดีนไม่เพียงพอจะส่งผลให้มีการผลิตไทรอยด์ฮอร์โมนได้น้อย (hypothyroidism) ซึ่งจะไม่มีสัญญาณย้อนกลับไปยับยั้งไฮโพทาลามัสทำให
2. ฮอร์โมนแคลซิโทนิน
 
  • แหล่งที่สร้าง : สร้างจากเซลล์พาราฟอลลิคิวลาร์หรือเซลล์ซ< <ดูภาพ >>
  • อวัยวะเป้าหมาย : กระดูก, ท่อหน่วยไต และ ลำไส้เล็ก
  • หน้าที่ : ลดระดับแคลเซียมในเลือดให้ต่ำลงถ้าในเลือดมีระดับแคลเซียมสูงกว่าปกติ ทำได้โดย
    • เพิ่มการสะสมแคลเซียมที่กระดูก
    • ลดการดูดแคลเซียมกลับจากท่อหน่วยไต ( ขับแคลเซียมทิ้งทางน้ำปัสสาวะ )
    • ลดการดูดซึมแคลเซียมที่ลำไส้เล็ก ( เพื่อไม่ให้แคลเซียมถูกดูดเข้าสู่กระแสเลือด )

ภาพแสดงหน้าที่ของฮอร์โมนแคลซิโทนิน

สรุปการสร้างฮอร์โมนจากต่อมไทรอยด์
 
 
ฮอร์โมน
อวัยวะเป้าหมาย
ผลที่เกิดขึ้น
ไทรอกซิน : สร้างจากไทรอยด์ฟอลลิเคิล อวัยวะร่างกายทั่วไป ควบคุมเมแทบบอลิซึมของร่างกาย
    สร้างมาก : เิกิดโรคคอพอกเป็นพิษ (toxic goiter)
   

แก้ไขโดย

  • กินยายับยั้งการสร้างฮอร์โมน
  • ผ่าตัดเอาบางส่วนของต่อมออก
  • กินไอโอดีนที่เป็นสารกัมมันตรังสี
   

ีสร้างน้อย

  • เด็ก : เกิดโรคเอ๋อหรือเครทินิซึม (cretinism)
  • ผู้ใหญ่ : เกิดโรคมิกซีดีมา( myxedema ) เหนื่อยง่าย
    น้ำหนักเพิ่มกล้ามเนื้อ อ่อนแรง,ทนความหนาวไม่ได้,ซึม
    เฉื่อยชา , ความจำเสื่อม
แคลซิโทนิน สร้างจากเซลล์พาราฟอลลิคิวลาร์หรือเซลล์ซี กระดูก เพิ่มการสะสมแคลเซียมที่กระดูก
  ท่อหน่วยไต ลดการดูดแคลเซียมกลับจากท่อหน่วยไต
  ลำไส้เล็ก ลดการดูดซึมแคลเซียมที่ลำไส้เล็ก
     

 

ความรู้เพิ่มเติม

ต่อมไทรอยด์เป็นพิษ ( Hyperthyroidism ) หรือคอพอกเป็นพิษ : ภาวะที่ต่อมไทรอยด์สร้างฮอร์โมนออกมามากว่าปกติเป็นผลทำให้ร่างกาย
มีการเผาผลาญสารอาหารมากเกินไป

สาเหตุสำคัญของโรคคอพอกเป็นพิษคือโรค : Grave's disease เกิดภาวะที่มีภูมิไปกระตุ้นต่อมไทรอยด์สร้างฮอร์โมนออกมามาก
ผู้ป่วยจะมีต่อมไทรอยด์โตทั้งต่อม โรค Multinudular toxic goiter หมายถึงภาวะที่ก้อน [nodule] ในต่อมไทรอยด์ทำงานสร้าง
ฮอร์โมนเพิ่มขึ้น อาจก้อนเดียว หรือหลายก้อน Thyroiditis ช่องแรกของต่อมไทรอยด์อักเสบจะมีอาการของคอพอกเป็นพิษ
ผู้ป่วยคอพอกเป็นพิษจะมีอาการคือ อารมณ์แปรปรวน นอนไม่หลับ กล้ามเนื้ออ่อนแรง ตาโปน มือสั่น ใจสั่น เหนื่อยง่าย คอพอก
ประจำเดือนผิดปกติ ขี้ร้อน น้ำหนักลดแม้ว่าจะรับประทานอาหารได้ดี

การวินิจฉัย

เจาะเลือดพบว่า ค่า T3หรือ T4 สูง และค่า TSH ต่ำ ทำไทรอยด์สแกน เพื่อดูว่าสภาพต่อมไทรอยด์โตทั้งต่อม หรือ มีก้อนในต่อมไทรอยด์ หรือเป็นต่อมไทรอยด์อักเสบ

การรักษา

การรักษามีได้หลายวิธีแพทย์จะพิจารณาจาก อายุ สภาพของผู้ป่วย ชนิดของคอพอกเป็นพิษ ความรุนแรงของโรค การรักษามีได้ 3 วิธี คือการรับประทานยาเพื่อลดการสร้างฮอร์โมน เช่น PTU,Methimazole การรับประทานน้ำแร่ radioactive iodineเมื่อผู้ป่วย
รับประทานน้ำแร่เข้าไป ต่อมไทรอยด์ก็จะรับ iodine ที่มีรังสีเข้าไป รังสีนี้จะทำลายเนื้อต่อมไทรอยด์ แพทย์จะคำนวณขนาดยาที่เหมาะสม หากได้มากเกินไปจะเกิดภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานน้อยจำเป็นต้องได้รับยา thyroid hormone ไปตลอดชีวิต แต่ถ้าหากได้รับน้ำแร่น้อยไปผู้ป่วยยังคงเกิดอาการของต่อมไทรอยด์เป็นพิษแต่รุนแรงน้อยลง แพทย์จะนัดให้ยาอีกครั้ง
การผ่าตัด ปัจจุบันการผ่าตัดมีความนิยมลดลงไปมาก โดยเลือกใช้กับผู้ป่วยบางราย เช่น เด็ก วัยรุ่น หรือหญิงตั้งครรภ์ที่มีปัญหากับยา
ที่รักษา หรือผู้ที่มีต่อมโตมาก มีอาการทางตารุนแรง หรือมีก้อนในต่อม
ยาอื่น betablocker เช่น propanolol,atenolol,metoprolol เพื่อลดอาการของโรค

อ้างอิงจาก : http://www.siamhealth.net/public_html/Disease/endocrine/thyroid/Hyperthyroid.htm