การเคลื่อนที่ของสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง

              แผนการเรียนรู้ที่ 3 ( 2 คาบ )

                  ประกอบด้วย

              • การเคลื่อนที่ของไส้เดือนดิน(1คาบ)
              • การเคลื่อนที่ของแมลง(1คาบ)

 

                 จุดประสงค์การเรียนรู้   

               

  1. สามารถบอกโครงสร้างที่ใช้ในการเคลื่อนที่ของไส้เดือนดินและแมลงได้
  2. สามารถบอกปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเคลื่อนที่ของไส้เดือนดินและแมลงได้
  3. สามารถอธิบายกลไกที่ทำให้เกิดการเคลื่อนที่ของไส้เดือนดินและแมลงได้

                การเคลื่อนที่ของแมลง     

 

            

 

             ทดสอบก่อนเรียนเรื่องการเคลื่อนที่ของแมลง  << คลิ๊กเลย >> !!!

                              แมลงใช้อวัยวะใดในการเคลื่อนที่่

 

    สัตว์บกที่ไม่มีกระดูกสันหลังบางชนิดมีโครงร่างแข็งภายนอก เช่นแมลง สัตว์เหล่านี้เคลื่อนที่ได้
    รวดเร็วกว่าสัตว์บกที่ไม่มีโครงร่างแข็ง จากประสบการณ์ที่นักเรียนเคยเห็นแมลงมาก่อนนักเรียน
    คงทราบแล้วว่าแมลงใช้ ปีก และ ขาในการเคลื่อนที่

 

                             ขาของแมลงเคลื่อนไหวได้อย่างไร

 

    ถึงแม้ร่างกายของแมลงจะมีโครงร่างภายนอกแข็งแต่ร่างกายประกอบด้วยข้อต่อมากมาย ทำให้
    สะดวกต่อการเคลื่อนไหวแต่การเคลื่อนไหวของข้อต่อต่างๆต้องอาศัยการทำงานของกล้ามเนื้อ
    ที่อยู่ภายในอวัยวะนั้นเป็นหลัก การเคลื่อนไหวของขาแมลงต้องอาศัยการทำงานของกล้ามเนื้อ
    2 ชุดซึ่งทำงานในสภาวะตรงข้ามกันคือ

        คำถามน่าคิด!! นักเรียนคิดว่า

        • กล้ามเนื้อคู่ใดที่ทำให้ขาแมลงงอเข้าและเหยียดออกได้
        • นักเรียนสามารถศึกษาได้จากภาพที่1

        คำแนะนำ การดูภาพที่1  

    • สัญญลักษณ์ที่เป็นลูกศร
      • หัวลูกศรเข้าหากัน =  กล้ามเนื้อหดตัว
      • หัวลูกศรออกจากกัน =  กล้ามเนื้อคลายตัว
         
    • ตำแหน่งของกล้ามเนื้อ ที่ติดกับขาท่อนหลัง จะมีผลต่อการดึงขาท่อนหลัง
      • กล้ามเนื้อเฟล็กเซอร์ จะอยู่ด้านล่างซึ่งเมื่อหดตัวจะดึงให้ขาท่อนหลังงอเข้า
      • กล้ามเนื้อเอ็กเทนเซอร์ จะอยู่ด้านบนซึ่งเมื่อหดตัวจะดึงให้ขาท่อนหลังเหยียดออก

 

               ภาพที่1 แสดงการทำงานของกล้ามเนื้อเฟล็กเซอร์และกล้ามเนื้อเอ็กเทนเซอร์ขณะขางอเข้า
                               


      สิ่งที่ควรรู้
      :

      • กล้ามเนื้อเฟล็กเซอร์ ( flexor , flex = งอ ) : ถ้ากล้ามเนื้อเฟล็กเซอร์ หดตัวขาจะงอเข้า
      • กล้ามเนื้อเอ็กเทนเซอร์ ( extensor , exten = แผ่หรือเหยียดออก ) : กล้ามเนื้อเอ็กเทนเซอร์หด
        ตัวขาจะเหยียดออก 

  

 

           รู้แล้วว่ากล้ามเนื้อทำให้ขาของแมลงเคลื่อนไหวได้อย่างไร

  

                             
                       ปีกของแมลงเคลื่อนไหวได้อย่างไร

 


      คำถามน่าคิด!!
      นักเรียนคิดว่า

      • กล้ามเนื้อคู่ใดที่ทำให้ปีกแมลงขยับขึ้นลงได้้
      • ให้นักเรียนศึกษาการทำงานของกล้ามเนื้อที่ยึดเปลือกหุ้มส่วนอก
        และกล้ามเนื้อตามยาวที่ยึดกับปีกจากภาพที่2

      คำแนะนำ ภาพที่2 ภาพเคลื่อนไหว : อธิบายและจุดสังเกตจากการศึกษาภาพที่นักเรียนควรรู้

    • สัญญลักษณ์ที่แทนกล้ามเนื้อ
      • แถบเส้นสีน้ำเงิน = กล้ามเนื้อตามยาว
      • แถบเส้นสีเขียว = กล้ามเนื้อยึดเปลือกหุ้มส่วนอก
    • ลักษณะการหดและคลายตัวของกล้ามเนื้อ
      • ความยาวแถบเส้นสีสั้นลง = กล้ามเนือหดตัว
      • ความยาวแถบเส้นสีขยายออก = กล้ามเนื้อคลายตัว
    • สังเกตการขยับปีกขึ้นและลงสัมพันธ์กับขนาดความยาวของแถบสีทั้ง 2 อย่างไร

                            ภาพที่2 ภาพเคลื่อนไหวแสดงการทำงานของกล้ามเนื้อยึดเปลือกหุ้มส่วนอก
                                        และกล้ามเนื้อตามยาว 
 http://www.news.cornell.edu


        เมื่อนักเรียนศึกษาจากภาพที่ 2 แล้วควรจะตอบได้ว่า
         

    • กล้ามเนื้อยึดเปลือกหุ้มส่วนอกหดตัวและ กล้ามเนื้อตามยาวคลายตัว ปีกถูกยกขึ้น
    • กล้ามเนื้อยึดเปลือกหุ้มส่วนอกคลายตัวและ กล้ามเนื้อตามยาวหดตัว ปีกถูกกดหรือหุบลง
    • การเคลื่อนไหวของปีกแมลงต้องอาศัยการทำงานของกล้ามเนื้อ 2 ชุดซึ่งทำงานในสภาวะตรงข้ามกัน

  

 

               รู้แล้วว่าแมลงใช้ขาและปีกในการเคลื่อนที่ได้อย่างไร

  

 

 
                   
               ช่วยคิดและตอบในใบงานให้หน่อยนะ
!!!

 

                 สรุป    

 

1.โครงสร้างหลักที่ใช้ในการเคลื่อนที่ของแมลง  :

  • ปีก : ใช้ กล้ามเนื้อตามยาว และ กล้ามเนื้อยึดเปลือกหุ้มส่วนอก
  • ขา : ใช้ กล้ามเนื้อเฟล็กเซอร ์และ กล้ามเนื้อเอ็กเทนเซอร์
           ( flexor = งอ , extensor = ยืดออก )

2. ปัจจัยอื่นที่เกี่ยวข้องในการเคลื่อนที่ของแมลง :

  • น้ำหนักร่างกายน้อย
  • กล้ามเนื้อที่แข็งแรง
  • มีระบบท่อลมที่สามารถนำออกซิเจนไปให้เซลล์กล้ามเนื้อได้มากและรวดเร็ว
  • มีระบบประสาทที่ควบคุมการทำงานของกล้ามเนื้อที่ปีกและขาได้อย่างมีประสิทธิภาพ

3. กลไกที่ทำให้เกิดการเคลื่อนที่ของแมลง :

  • การทำงานของกล้ามเนื้อแบบ antagonism ของกล้ามเนื้อที่ใช้ขยับปีกบินและใช้ขาในการเดิน วิ่งหรือกระโดด
  • การทำงานของปีก
    • ปีกยกขึ้น : กล้ามเนื้อยึดเปลือกหุ้มส่วนอก หดตัว กล้ามเนื้อตามยาว คลายตัว
    • ปีกหุบลง : กล้ามเนื้อยึดเปลือกหุ้มอก คลายตัว กล้ามเนื้อตามยาว หดตัว
  • การทำงานของขา
    • ขายืดออก : กล้ามเนื้อเอ็กเทนเซอร์ หดตัว กล้ามเนื้อเฟล็กเซอร์ คลายตัว เช่น ขณะกระโดด
    • ขางอเข้า : กล้ามเนื้อเอ็กเทนเซอร์ คลายตัว กล้ามเนื้อเฟล็กเซอร์ หดตัว เช่น ขณะเกาะอยู่กับที่

            

 

       ทดสอบหลังเรียนเรื่องการเคลื่อนที่ของแมลง  << คลิ๊กเลย >> !!!