การเคลื่อนที่ของสัตว์มีกระดูกสันหลัง

            แผนการเรียนรู้ที่ 5 ( 4 คาบ )

              การเคลื่อนที่ของคน

                ประกอบด้วย

              • ระบบโครงกระดูก ( 2คาบ )
              • ระบบกล้ามเนื้อ ( 2คาบ )
                 

                 จุดประสงค์การเรียนรู้   

               

      1. ระบุโครงสร้างที่ใช้ในการเคลื่อนที่ของคน
      2. ระบุโครงสร้างระบบโครงกระดูกและกล้ามเนื้อที่ใช้ในการเคลื่อนที่ของคน
      3. จำแนกกระดูกแกนและกระดูกรยางค์ได้
      4. อธิบายการทำงานของข้อต่อต่าง ๆ ได้
      5. ระบุองค์ประกอบที่สำคัญของเซลล์กล้ามเนื้อ
      6. บอกลักษณะและการทำงานของกล้ามเนื้อชนิดต่าง ๆ ได้

                  ระบบโครงกระดูก     

       

                                               หัวข้อที่นักเรียนต้องศึกษา

          • กระดูกแกน( axial skeleton )
          • กระดูกรยางค์( appendicular skeleton )
          • ข้อต่อ ( joint )

            

 

       ทดสอบก่อนเรียนเรื่องระบบโครงกระดูก << คลิ๊กเลย >> !!!

        โครงสร้างร่างกายของมนุษย์คล้ายกับสัตว์มีกระดูกสันหลังชนิดอื่นๆ
        คือต้องอาศัยการทำงานของกล้ามเนื้อและโครงกระดูกเพื่อช่วยให้
        เคลื่อนไหวของแขนและขาที่เป็นอวัยวะสำคัญในการเกิดการเคลื่อนที่
         

      โครงกระดูกและกล้ามเนื้อทำงานสัมพันธ์กันอย่างไร

      สัตว์มีกระดูกสันหลังมีระบบโครงกระดูกที่คล้ายคลึงกันคือประกอบด้วย

        • กระดูกแกน ( axial skeleton )
        • กระดูกรยางค์ ( appendicular skeleton )

      สำหรับคนเมื่อเจริญเติบโตเต็มที่่จะพบกระดูก 206 ชิ้น
      การที่โครงกระดูกของคนไม่ต่อกันเป็นชิ้นเดียวและมีจำนวนมากนักเรียน
      คิดว่ามีประโยชน์ต่อการเคลื่อนไหวของแขนขาอย่างไร
      นักเรียนรู้จักชื่อของกระดูกบริเวณต่างๆของร่างกายมากเท่าใด
      ให้นักเรียนศึกษาโครงกระดูกของมนุษย์จากภาพที่1 <<< ดูภาพ >>>   

 

                                             กระดูกแกน ( axial skeleton )    

                                      กระดูกแกน มีจำนวน 80 ชิ้นประกอบด้วย

          • กระดูกกะโหลกศีรษะ ( skull )
          • กระดูกสันหลัง ( vertibrate )
          • กระดูกซี่โครง ( ribs )
          •  กระดูกหน้า้อก ( sternum )
             

  กระดูกกะโหลกศีรษะ 

    กระดูกกะโหลกศีรษะ เป็นกระดูกที่เป็นแผ่นหลายแผ่นเชื่อมติดกันภายในมีลักษณะเป็นโพรง
    เป็นที่บรรจุสมอง ให้
นักเรียนศึกษากะโหลกศรีษะจากภาพที่2 <<< ดูภาพ >>>

 

     กระดูกสันหลัง  

    กระดูกสันหลัง ( vertebrate )ทำหน้าที่ค้ำจุนและรองรับน้ำหนักของร่างกายประกอบด้วยกระดูก
    ที่มีลักษณะเป็นข้อๆต่อกันระหว่างกระดูกสันหลังแต่ละข้อจะมีแผ่นกระดูกอ่อน ( cartilage )หรือ
    เรียกว่าหมอนรองกระดูก ทำหน้าที่รองรับและเชื่อมกระดูกสันหลังแต่ละข้อเพื่อป้องกันการเสียดสี
    กระดูกสันหลังแต่ละข้อจะมีช่องให้ไขสันหลังสอดผ่านและจะมีจะงอยยื่นออกมาเป็นที่เกาะของ
    กล้ามเนื้อและเอ็น กระดูกสันหลัง

      ให้นักเรียนสามารถศึกษาภาพกระดูกสันหลังทั้งหมดจากภาพที่3    <<< ดูภาพ >>>

      กระดูกสันหลังประกอบด้วย

    • กระดูกสันหลังบริเวณคอมี 7ชิ้น
    • กระดูกสันหลังบริเวณอกมี 12 ชิ้น
    • กระดูกสันหลังบริเวณเอวมี 5 ชิ้น
    • กระดูกกระเบนเหน็บมี 1 ชิ้นใหญ่ ( ประกอบด้วย 5 ชิ้นเล็กยึดติดกัน )
      ให้นักเรียนศึกษากระดูกกระเบนเหน็บจากภาพที่4   <<< ดูภาพ >>>

      และภาพที่่ 5 เป็นภาพเคลื่อนไหว

       

                         ภาพที่5 ภาพเคลื่อนไหวแสดงกระดูกกระเบนเหน็บ
                                     Human Body & Mind .(2550,เมษายน 23). [ออนไลน์] 
                                      

    • กระดูกก้นกบมี 1 ชิ้น ( ประกอบด้วย 4 ชิ้นเล็กยึดติดกัน )
      ให้นักเรียนศึกษากระดูกก้นกบ จากภาพที่6  <<< ดูภาพ >>>

    กระดูกซี่โครง ( ribs )  

 

    กระดูกซี่โครง : มีทั้งหมด 12 คู่ ดังนี้

    • 10 คู่มีลักษณะปกติคือปลายด้านหน้าติดกับกระดูกหน้าอกส่วนปลายด้านหลังติดกับกระดูกสันหลัง
    • 2 คู่มีลักษณะผิดปกติคือปลายด้านหน้าไม่ติดกับกระดูกหน้าอกส่วนปลายด้านหลังติดกับกระดูกสัน
      หลังจึงเรียกว่า ซี่โครงลอย ( คู่ที่ 11 และ 12 )
      ให้นักเรียนศึกษากระดูกซี่โครงจากภาพที่7  <<< ดูภาพ >>>

     

   กระดูกหน้าอก( sternum )    : มี 1 ชิ้น  ดูภาพที่8 <<< ดูภาพ >>>

 

  

 

          นักเรียนคงรู้จักกระดูกแกนแล้ว

  

                                             

                                      กระดูกรยางค์ ( appendicular skeleton )   

 

กระดูกรยางค์  : มีทั้งหมด 126 ชิ้น ประกอบด้วย

    • กระดูกแขนและขา
    • กระดูกสะบักและกระดูกไหปลาร้า ( เป็นที่ยึดเกาะของกระดูกแขน ) ดูภาพที่9   <<< ดูภาพ >>>
    • กระดูกเชิงกราน  ( เป็นที่ยึดเกาะของกระดูกขา ) ดูภาพที่10   <<< ดูภาพ >>>

      และภาพที่่ 11 เป็นภาพเคลื่อนไหว

                               ภาพที่่11 ภาพเคลื่อนไหวแสดงกระดูกเชิงกราน
                             Human Body & Mind .(2550,เมษายน 23). [ออนไลน์]

 


      จากภาพที่1แสดงภาพโครงกระดูกของร่างกาย นักเรียนจะเห็นว่าโครงกระดูกประกอบด้วย
      กระดูกหลายชิ้นต่อกันตำแหน่งที่กระดูก 2 ชิ้นต่อกันเรียกว่า ข้อต่อ ( joint )
       

              ข้อต่อมีความสำคัญต่อการเคลื่อนไหวของร่างกายอย่างไร

                              
                              นักเรียนบอกได้ไหมว่า

      • พบข้อต่อที่ส่วนใดของร่างกายบ้าง ?
      • ข้อต่อส่วนนั้นมีลักษณะหรือรูปแบบใดบ้าง ?
      • ข้อต่อส่วนนั้นเคลื่อนไหวทิศทางใดได้บ้าง ?

                              ให้นักเรียนศึกษาจากความรู้ด้านล่างแล้วตอบในใบงาน

  ข้อต่อ ( joint )

    ชนิดของข้อต่อ : แบ่งตามลักษณะและทิศทางการเคลื่อนไหว แบ่งได้เป็น

    • ข้อต่อที่เคลื่อนไหวไม่ได้ ( fix joint ) : เป็นข้อต่อที่ยึดติดกันแน่นได้แก่
      • ข้อต่อระหว่างกระดูกกะโหลกศรีษะ : มีลักษณะคล้ายฟันเลื่อยประกบกันสนิท
        ดูจากภาพที่11   <<< ดูภาพ >>>
        ดูจากภาพที่12 เป็นภาพเคลื่อนไหว  

         

           ภาพที่12 ภาพเคลื่อนไหวแสดงข้อต่อของกระดูกที่กะโหลกศรีษะ
                          Human Body & Mind .(2550,เมษายน 23). [ออนไลน์] 

      • ข้อต่อระหว่างกระดูกเชิงกรานกับกระเบนเหน็บ  ดูจากภาพที่13   <<< ดูภาพ >>>
         
    • ข้อต่อที่เคลื่อนไหวได้เล็กน้อย : ค่อนข้างมีขีดจำกัดในการเคลื่อนไหว
      • ข้อต่อระหว่างกระดูกสันหลังกับกระดูกสันหลัง (spine joint )  ดูจากภาพที่14 เป็นภาพเคลื่อนไหว

         

      ภาพที่14 ภาพเคลื่อนไหวแสดงข้อต่อระหว่างกระดูกสันหลังกับกระดูกสันหลัง
                         Human Body & Mind .(2550,เมษายน 23). [ออนไลน์] 
       

      • ข้อต่อระหว่าง กระดูกซี่โครง กับ กระดูกหน้าอก
      • ข้อต่อระหว่าง กระดูกซี่โครง กับ กระดูกสันหลัง
         
    • ข้อต่อที่เคลื่อนไหวได้ดี : เคลื่อนไหวได้ 1หรือ 2 ทิศทาง
      • ข้อต่อแบบ บานพับ ( hinge joint ) : พบที่่ข้อศอก และ หัวเข่า  
        ดูจากภาพที่15
        <<< ดูภาพ >>> และดูจากภาพที่16 เป็นภาพเคลื่อนไหว

         

            ภาพที่16 ภาพเคลื่อนไหวแสดงข้อต่อที่ข้อศอกและหัวเข่า
                   Human Body & Mind .(2550,เมษายน 23). [ออนไลน์]        
       

      • ข้อต่อแบบ สไลด์  ( slightly joint ) : พบที่ฝ่ามือ และ ฝ่า้เท้า  
        ดูจากภาพที่17  <<< ดูภาพ >>>
        และ ภาพที่18 เป็นภาพเคลื่อนไหว

                      ภาพที่18 ภาพเคลื่อนไหวแสดงข้อต่อแบบสไลด์
                    Human Body & Mind .(2550,เมษายน 23). [ออนไลน์]  
       

      • ข้อต่อแบบ อานม้า ( saddle joint ) : ที่โคนข้อนิ้วหัวแม่มือ และ โคนข้อนิ้วหัวแม่เท้าเท้า  
        ดูจากภาพที่19  <<< ดูภาพ >>>และดูจากภาพที่20 เป็นภาพเคลื่อนไหว
         

                  ภาพที่20 ภาพเคลื่อนไหวแสดงข้อต่อแบบอานม้า
              Human Body & Mind .(2550,เมษายน 23). [ออนไลน์]  

 

      • ข้อต่อแบบ เดือย : ที่ี่ข้อศอกระหว่างกระดูก แขนท่อนล่างอันเล็ก
        กับกระดูก แขนท่อนล่างอันใหญ่ ดูจากภาพที่21   <<< ดูภาพ >>>

        และจากภาพที่22 เป็นภาพเคลื่อนไหว

                        ภาพที่22 ภาพเคลื่อนไหวแสดงข้อต่อแบบเืดือย
                     Human Body & Mind .(2550,เมษายน 23). [ออนไลน์] 

    • ข้อต่อที่เคลื่อนไหวได้อิสระ : เคลื่อนไหวได้หลายทิศทาง
      • ข้อต่อแบบ เดือย ( pivot joint ) : ที่ฐานของ กระโหลกศรีษะ กับ กระดูกสันหลังคอชิ้นแรก  
        ดูจากภาพที่23   เป็นภาพเคลื่อนไหว

                         ภาพที่23 ภาพเคลื่อนไหวแสดงข้อต่อแบบเืดือย
                      Human Body & Mind .(2550,เมษายน 23). [ออนไลน์] 

 

      • ข้อต่อแบบ ลูกกลมในเบ้า ( ball and soket joint ) : ที่ สะโพก และ หัวไหล่  
        ดูจากภาพที่24    <<< ดูภาพ >>>
        ดูจากภาพที่25 เป็นภาพเคลื่อนไหว

             ภาพที่25 ภาพเคลื่อนไหวแสดงข้อต่อแบบลูกกลมในเบ้า
                        Human Body & Mind .(2550,เมษายน 23). [ออนไลน์] 

       

        ถ้ากระดูกที่ข้อต่อเสียดสีกันจะมีผลต่อเคลื่อนไหวของร่างกายอย่างไร

                         
      นักเรียนคิดว่าร่างกายมีวิธีป้องกันอย่างไรที่ไม่ให้กระดูกข้อต่อเสียดสีกัน
      ให้นักเรียนศึกษาจากภาพที่26 <<< ดูภาพ >>>

                    จากภาพที่26 นักเรียนคิดว่ากระดูกอ่อนและน้ำไขข้อช่วยป้องกันการเสียดสีได้หรือไม
่                     

      นักเรียนสงสัยไหมว่ากระดูกที่ข้อต่อยึดติดกันได้อย่างไร

                               
                                 นักเรียนคิดว่าร่างกายมีวิธีทำให้กระดูกที่ข้อต่อยึดติดกันได้
                                ให้นักเรียนศึกษาจากภาพที่27  <<< ดูภาพ >>>


        จากการศึกษาภาพที่26 และ 27 นักเรียนคงตอบคำถามได้แล้วและรู้แล้วว่า
        น้ำไขข้อ ( synovial fluid )   กระดูกอ่อน  และ เอ็นยึดข้อ ( ligament ) สำคัญอย่างไรกับข้อต่อ

  

 

        รู้แล้วว่ากระดูกเกี่ยวข้องกับการเคลื่อนที่ได้อย่างไร

 

          ช่วยคิดและตอบในใบงานให้หน่อยนะ !!!

            

 

                ทดสอบหลังเรียนเรื่องระบบโครงกระดูก<< คลิ๊กเลย >> !!!

                 

                  อ้างอิง  

                 

         Human Body & Mind .(2550,เมษายน 23). [ออนไลน์] 
                      เข้าถึงไดเจาก:http://www.bbc.co.uk/science/humanbody